Çocukların soru sorması, farklı düşünceleri dinlemesi ve kendi düşüncelerini gerekçelendirmesi, eleştirel düşünmenin gelişiminde önemli bir yer tutar. Çocuklarla Felsefe yaklaşımı, çocuklara hazır cevaplar vermek yerine düşünmeleri, sorgulamaları ve birlikte anlam oluşturmaları için alan açar.
Çocukların merak ettikleri bir konu hakkında soru sormaları, bir düşünceyi neden doğru ya da yanlış bulduklarını açıklamaları ve arkadaşlarının fikirlerini dinleyerek kendi düşüncelerini yeniden değerlendirmeleri, düşündüğümüzden çok daha erken yaşlarda gelişmeye başlayan becerilerdir.
Çocuklarla Felsefe (P4C), çocukların bu doğal merak ve sorgulama süreçlerini destekleyen yaklaşımlardan biridir. Felsefi sorgulama ortamında çocuklar yalnızca bir soruya cevap vermeye değil; düşünmeye, gerekçelendirmeye, farklı bakış açılarını değerlendirmeye ve kendi düşüncelerini ifade etmeye teşvik edilir.
Çocuklarla Felsefe, çocuklara ne düşüneceklerini söylemekten çok, nasıl düşünebilecekleri üzerine düşünmeleri için alan açar.
Çocuklarla Felsefe Nedir?
Çocuklarla Felsefe, çocukların felsefi sorular ve konular üzerinden birlikte düşünmelerini, sorgulamalarını ve fikirlerini paylaşmalarını amaçlayan bir yaklaşımdır.
Bu süreçte çocuklara doğru cevabı bulmaları için hazır bilgiler sunulmaz. Bunun yerine onların bir konu hakkında düşünmeleri, sorular oluşturmaları, düşüncelerini gerekçelendirmeleri ve başkalarının görüşlerini dinlemeleri desteklenir.
Özellikle okul öncesi dönemde çocukların dünyayı anlamlandırma süreçleri yoğun bir merak ve soru sorma eğilimiyle ilerler. Çocuklarla Felsefe yaklaşımı, bu doğal merakı öğrenme ve düşünme sürecinin bir parçası haline getirmeyi amaçlar.
Felsefi Sorgulama Eleştirel Düşünmeyi Nasıl Destekler?
Eleştirel düşünme yalnızca bir bilgiyi bilmekten ibaret değildir. Bir düşünceyi anlamak, nedenlerini sorgulamak, farklı görüşleri değerlendirmek ve ulaşılan sonucu yeniden gözden geçirmek gibi birçok düşünme sürecini içerir.
Çocuklarla Felsefe oturumlarında çocuklar bir soru ya da düşünme konusu etrafında birlikte konuşurken bu becerileri kullanma fırsatı bulurlar.
Örneğin bir çocuk “Bir şey adil değilse ne olur?” diye sorduğunda, amaç çocuğa adaletin tanımını ezberletmek değildir. Asıl amaç, çocuğun kendi düşüncesini oluşturması ve bunu ifade edebilmesidir.
“Bunu neden böyle düşünüyorsun?”
“Başka türlü olabilir mi?”
“Arkadaşının söylediğine katılıyor musun?”
“Buna bir örnek verebilir misin?”
gibi sorular çocukların düşüncelerini daha ayrıntılı biçimde ele almalarına yardımcı olabilir.
Bu süreçte çocuk yalnızca konuşan değil, aynı zamanda dinleyen, karşılaştıran, gerekçelendiren ve gerektiğinde kendi düşüncesini yeniden değerlendiren aktif bir katılımcı haline gelir.
Filiz Karadağ ve Vesile Yıldız Demirtaş tarafından gerçekleştirilen araştırmada, okul öncesi çocuklara uygulanan Çocuklarla Felsefe öğretim programı sonrasında çocukların eleştirel düşünme becerilerine ilişkin puanlarında yükselme görülmüştür. Araştırmada hem özel hem de devlet okuluna devam eden çocukların puanlarında gelişim gözlenmiştir.
Çocuklar Felsefi Bir Tartışmada Neler Öğrenir?
Çocuklarla Felsefe sürecinde çocukların geliştirmesi hedeflenen beceriler yalnızca düşüncelerini ifade etmekle sınırlı değildir.
Çocuklar bir konu üzerinde düşünürken;
- soru oluşturmayı,
- düşüncelerini açıklamayı,
- düşüncelerine gerekçe sunmayı,
- farklı görüşleri dinlemeyi,
- benzerlik ve farklılıkları fark etmeyi,
- kendi düşüncelerini yeniden değerlendirmeyi
deneyimleyebilirler.
Bu nedenle felsefi sorgulama, çocukların yalnızca akademik öğrenmelerini değil, düşünme süreçlerini de destekleyen bir öğrenme ortamı oluşturabilir.
Burada önemli olan, çocukların yetişkinlerin beklediği “doğru” cevaba ulaşması değildir. Çocuğun düşüncesini ortaya koyabilmesi, neden böyle düşündüğünü açıklayabilmesi ve farklı düşüncelerle karşılaştığında düşünmeye devam edebilmesidir.
Çocuklara Düşünmeleri İçin Alan Açmak
Çocuklarla Felsefe, çocukların meraklarını ve sorularını öğrenme sürecinin değerli bir parçası olarak görür.
Filiz Karadağ ve Vesile Yıldız Demirtaş’ın okul öncesi çocuklarla gerçekleştirdiği araştırmada, Çocuklarla Felsefe öğretim programının çocukların eleştirel düşünme becerileri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Araştırmaya katılan çocukların uygulama sonrasında eleştirel düşünme puanlarında yükselme gözlenmiş; çocuk ve öğretmenlerin programa ilişkin görüşlerinin de genel olarak olumlu olduğu belirlenmiştir.
Çocukların düşünme becerilerini geliştirmek için her zaman karmaşık etkinliklere ihtiyaç yoktur. Bazen bir hikâyenin ardından sorulan açık uçlu bir soru, bir çocuğun “Neden?” sorusuna gerçekten kulak vermek ya da farklı bir düşünceyi birlikte tartışmak bile önemli bir başlangıç olabilir.
Çünkü çocukların düşünme becerileri, yalnızca cevaplarla değil; iyi sorularla, merakla ve düşünmeye ayrılan zamanla gelişir.
Bilimsel Kaynak
Karadağ, F. ve Demirtaş, V. Y. (2018). Çocuklarla Felsefe Öğretim Programı’nın Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Eleştirel Düşünme Becerileri Üzerindeki Etkililiği. Eğitim ve Bilim, 43(195), 19–40.
DOI: 10.15390/EB.2018.7268
Comments
adamgordon
Thanks for sharing this post, it’s really helpful for me.
cmsmasters
Glad to be of service.
annabrown
This is awesome!!
cmsmasters
Thanks.